Antireligie in het Kunstmagazijn

Soms lijkt het alsof kunstenaars graag willen provoceren, mensen met een spirituele achtergrond of specifieke levensovertuiging onderuit willen halen. Maar vaak nodigt de kunstenaar de bezoeker uit om iets verder te kijken dan zijn of haar eigen wereldbeeld. De mensen zijn vaak vastgeroest in hun eigen denkpatronen en dan is het soms verfrissend om een beetje opgeschud te worden.

Enige tijd geleden las ik in een column van de Irakees Rodaan Al Galidi dat hij zijn moeder een keer meenam naar een kerk. Daar zag zij voor het eerst een beeld met Jezus aan het kruis, waarover zij zeer geschokt was. In de moslimcultuur komt een dergelijk beeld van een gemarteld persoon niet voor, want dat is het ook. Een christen is dit beeld al zo lang gewend, dat hij of zij er al niet meer van opkijkt. Maar wel als er een kunstwerk wordt gemaakt met een persoon die zichzelf kruisigt. Het onderstaande schilderij hangt in het Nijmeegse Kunstmagazijn als onderdeel van de expositie Kunst und Religion.

Rex Propria Manu Operandi – Cordless Crucifix [Koning der doe het zelvers] van Bart Jansen lijkt op het eerste gezicht een provocatie. De man aan het kruis heeft niet de serene spirituele uitstraling die we van traditionele Jezusafbeeldingen gewend zijn. Deze figuur heeft de geconcentreerde blik van een kunstenaar of klusser, die iets aan het monteren is. Het beeld heeft daardoor een anti-religieuze uitstraling, alsof het de draak wil steken met het Christendom. Of dit de bedoeling van de kunstenaar was, weet ik niet. (Klik op de afbeelding om hem te vergroten.)

Een ander werk van Jansen verwijst tevens naar een omstreden onderwerp: de Ku Klux Klan. De Ku Klux Klan is een geweldadige organisatie uit Amerika, die het doel heeft om bepaalde bevolkingsgroepen, waaronder Afro-Amerikanen en Christelijke immigranten uit te roeien. Het kunstwerk heet de Ku Klux Klok. Het is gemaakt van een koekoeksklok, waarop een kruis in vlammen is geplaatst. Aan de slingers hangen donkere poppetjes en op het deurtje van het klokje hangt het embleem van de Ku Klux Klan. Op het dakje van het werk staan miniatuur kanonnen. (Klik op de afbeelding om hem te vergroten.)

Deze werken zijn tesamen met werk in reactie op religie van andere kunstenaars zijn nog te bezichtigen tot en met 14 mei 2017 in het Kunstmagazijn in Nijmegen en Museum Katharinenhof in Kranenburg.